كالا به عنوان يك موجوديت حياتي در عمليات مختلف تجاري و صنعتی داراي نقشي كليدي است. نياز مصرف‌كننده به كالاي مورد نظر و اعلام آن به محيطي تحت عنوان بازار باعث مي‌گردد تا حلقه‌هاي مستقلي از فرآيندها شروع به فعاليت نمايند.

به عبارت ديگر حركت توليدكنندگان در جهت برآورده نمودن نياز مصرف‌كننده، مجموعه‌اي از عناصر درگير موضوع را فعال خواهد نمود، زنجيره‌اي از عناصر كه از تأمين مواد اوليه براي ساخت يك محصول آغاز گرديده و تا رساندن كالا به دست مصرف‌كننده ادامه دارد.

به عبارت ديگر زنجيره‌اي كه همه فعاليت‌هاي مرتبط با جريان كالا و تبديل مواد، از مرحله تهيه مواد اوليه تا مرحله كالاي نهايي به مصرف‌كننده را شامل مي‌شود. اين مجموعه فعاليت اصطلاحاً «زنجيره تأمين كالا» ناميده مي‌شود.

زنجيره تأمين كالا در حقيقت شالوده‌اي از فرآيندهاي مختلف تجاري و صنعتي است. فرآيندهايي كه بايد اولاً منسجم عمل نمايند و ثانياً بيشترين تعامل را با هم داشته باشند.

عناصري مانند توليد، توزيع، خريد، فروش و حمل و نقل از عناصر مهمي هستند كه اگر هر كدام فاقد عملكرد لازم باشند زنجيره را تحت تأثير قرار خواهند داد. به عبارت بهتر، وقتي كالاي مورد نظر مصرف‌كننده و يا مشتري نهايي در زمان مقرر به دست او نرسد حتماً عنصر يا عناصري در انجام وظايف خود كوتاهي نموده‌اند.

بطور مثال براي رساندن شير خوراكي به دست مصرف‌كنندگان خود كه عمدتاً خانوارها هستند نياز است ابتدا مواد اوليه محصول مربوطه كه از گاوداري‌ها تأمين مي‌گردد به دست كارخانه‌هاي فر‌آوري محصولات لبني برسد.

تهيه و بسته‌بندي محصولات اين حلقه را اگر بسيار ساده و خارج از قواعد امروزي تأمين ببينيم حداقل دو عنصر «تهيه كننده مواد اوليه» و «توليدكننده» را فعال نموده است. ارسال محصولات براي عمده فروشان نيز، فعاليت‌هاي حمل و نقل و توزيع را فعال كرده و در نهايت كالا در اختيار خرده‌فروش و مصرف‌كننده نهايي قرار مي‌گيرد.

موضوعاتي مانند تعميرات (دستگاه‌ها و تجهيزات)، انبارداري، سفارشات و عمليات تداركات و ... را نيز بايد به اين زنجيره اضافه نمود. بنابراين كاركرد بهينه زنجيره تأمين، نظام منسجم و پويايي را طلب مي‌كند تا فقط بتواند يك كالا را براي مصرف آماده و مهيا نمايد.

تصور فرآيندهاي تأمين قطعات تخصصي تجهيزات، مطمئناً فرآيندهاي ديگر تخصصي‌تر مانند طراحي، مطالعات وابسته و ... را نيز در بر خواهد داشت كه مي‌تواند پيچيدگي زنجيره تأمين را بيشتر نمايد.

آشنايي با فرآيندهاي مختلف زنجيره تأمين و توقع كاركرد مناسب اين مهم باعث مي‌گردد عملاً ذهنيت به سمت راهكاري در جهت حفظ وضعيت مطلوب و در نگاه بدبينانه‌اي حركت به سمت بهبود وضعيت زنجيره رود. شناخت موجوديت‌هاي مختلف زنجيره تأمين و به‌كارگيري روش‌هايي در جهت مديريت اين موجوديت‌ها مي‌تواند بسيار مفيد واقع شود.

صاحبنظران زنجيره تأمين كالا بر اين باورند كه شناخت و مديريت موجوديت‌هاي مرتبط مي‌تواند نوسانات و پارامتر‌هاي مؤثر بر تعادل زنجيره مانند عرضه، تقاضا و... را هدايت نمايد.

اين گروه بر اين باورند كه جريان كالا در مقابل جريان اطلاعات و جريان منابع و اعتبارات مالی جزو اساسي‌ترين و كليدي‌ترين مفاهيمي هستند كه همواره بايد مورد توجه قرار گيرند.

به عبارت ديگر يك زنجيره تأمين بدون جريانات كالا، اطلاعات و منابع مالي قابل تصور نيست. ولي عميق شدن در اين بررسي يك نكته را حائز اهميت مي‌سازد كه تمامي فرآيندهاي زنجيره تأمين بدون ماهيتي مانند كالا (محصولات تأمين‌كنندگان) موجوديت و حق حيات نخواهند داشت.

كالا به عنوان اصلي‌ترين موجوديت زنجيره، كانون فعاليت‌هاي لجستيكي است. به عبارتي انجام و به‌كارگيري فرآيندهاي لجستيكي همه حول محور كالا مي‌چرخد. كالا مانند هر موجوديت ديگري توليد و در نهايت مصرف مي‌شود.

پارامترها و شرايطي در آن نقش داشته و عمليات مختلفي در مورد آن صورت مي‌پذيرد؛ اما در كنار فيزيك كالا (جرم كالا) آنچه به كالا شكل مي‌دهد، شخصيت مي‌بخشد و اعتبار عنايت مي‌كند اطلاعاتي است كه در مورد كالا توليد مي‌شود.

به عبارتي توليد اطلاعات كالا مهمتر از توليد جرم كالاست. زيرا اطلاعات كالا را به تنهايي مي‌توان مصرف كرد ولي كالاي بدون اطلاعات مصرف نمي‌شود. يعني اصلاً توليد نمي‌شود كه بتوان آن را مصرف كرد.

اطلاعات ماهيتي كالا، مشخصات فني، اطلاعات رابطه‌اي كالا (مانند اطلاعات منابع تأمين كالا) همگي جزء شناسنامه كالا محسوب مي‌شوند. انسان فاقد شناسنامه و در واقع فاقد نام، بدون اصالت خانوادگي، بدون فرهنگ و ... قابل تصور نيست. كالاي فاقد شناسنامه نيز همين رويه را در پي دارد.

حركت كالا از محل توليد (توليد مواد اوليه - ساخت) تا محل مصرف نيازمند اين شخصيت خواهد بود. در واقع داشتن اين شخصيت است كه حركت كالا را معني مي‌دهد.

يعني توليدكننده بايد بداند چه چيزي را با چه مشخصاتي توليد كند؛ حمل كننده بايد بداند چه كالايي را جابجا كند؛ انباردار بايد بداند؛ توزيع‌كننده بايد بداند؛ عمده‌فروش بداند؛ همه بدانند چه موجوديتي در حركت است. اما آيا تمامي اين عناصر چرخه بايد با تمامي اطلاعات كالا درگير باشند.

اگر كالايي را با حداقل 40 مشخصه فرض كنيم آيا تمامي عناصر بايد از تمامي اطلاعات مطلع باشند؟ چرخه نيازمند زبان مشترك است. زبان مشترك كالا در قالب كليد تعامل بسيار داراي اهميت است. يعني بايد تمامي عناصر درگير از توليد تا مصرف با يك زبان سخن گويند.

آيا مي‌توان فرض كرد كه شناخت توليدكننده در مورد كالا هماني نباشد كه مصرف‌كننده خواسته است؛ هيچگاه حركتي صورت نخواهد گرفت و هيچگاه تعاملي حادث نمي‌شود.

ايران‌كد مي‌خواهد همانطور كه كد ملي به عنوان شناسه هر ايراني مطرح است به هر كالاي در گردش تأمين كالاي كشور شخصيت دهد. ايران كد مي‌خواهد به عنوان زبان مشترك زنجيره تأمين كشور، كالاي مورد نظر مصرف‌كننده را از آغاز توليد با صحت و سلامت به دست وي برساند.

ايران كد مي‌خواهد علاوه بر شناسايي منابع و مراجع توليدي و توزيعي كشور، شناخت لازم را در طول چرخه حاصل نمايد.

كالاي داراي ايران كد مي‌تواند در هر نقطه زنجيره تأمين، اطلاعات خود را به عنصر مربوطه ارائه داده و وي را در مسير مربوطه ياري دهد.

بدين منظور وزارت بازرگاني با توسعه و طراحي ابزاري به نام ايران‌كد و تصويب آن در هيأت دولت، توانسته است جان تازه‌اي به بخش‌هاي مختلف زنجيره تأمين بخشد و كانون فعاليت‌هاي لجستيكي (كالا- محصولات) را داراي شخصيت و اعتبار اطلاعاتي نمايد.

شناساندن عناصر توليدي و توزيعي كشور به منظور منبع‌يابي توليدات كشور، توليد و درج يك ايران‌كد بر روي هر قلم كالاي در جريان و توليد شناسه براي دسترسي به اطلاعات ماهيتي و ذاتي قلم كالا، مي‌تواند رضايت تمامي عناصر درگير موضوع كالا (كاربران اطلاعاتي كالا) مانند مصرف‌كنندگان، سازمان‌ها، مراكز تجاري و صنعتي، دولت و به‌طور كلي تمامي نهادهاي مختلف كشور را كه با كالا و اطلاعات آن سروكار دارند را فراهم نمايد.

استفاده از درگاه اينترنتي «نظام ملي طبقه‌بندي و خدمات شناسه كالا» و به اختصار «ايران كد» امكان دسترسي به اطلاعات مشترك زنجيره تأمين در حوزه اطلاعات كالا و منابع تأمين آن در كشور را در اختيار قرار مي‌دهد.

جستجو در منابع مختلف تأمين‌كننده كالا و ارائه اطلاعات به كاربران مختلف، مستلزم مشاركت عناصر توليدي و توزيعي كشور و عضويت در ايران كد مي‌باشد.

ايران‌كد علاوه بر توليد يك كد ملي براي هر قلم محصول، امكان تعامل تمامي كاربران را به صورت آزاد و رايگان فراهم آورده است. استفاده از بسترهاي نوين فن‌آوري اطلاعات اين امكان را مهيا مي‌سازد كه هر كس با هر نوع تخصص بتواند با ايران كد متعامل شده و خواسته خود را در حوزه اطلاعات مشترك زنجيره تأمين كالا برآورده نمايد.

اميد است با توسعه اطلاعاتي اين تسهيل و نظام‌هاي وابسته بتوان علاوه بر كاهش هزينه‌هاي تأمين محصول، اثرات مفيد آن را در بخش‌هاي مختلف جامعه شاهد بود.