دنیای پر از NPها

مقدمه

در دنیایی که زندگی می کنیم، همه روزه به مسائلی بر می خوریم که ناچار به حل آنها هستیم و از زمانهای گذشته پیشرفت علم با همین حل مسائل بوده است و در حقیقت اندیشیدن به علامت سوالی که با دیدن هر مسئله در ذهن ما پدید آمده است، باعث گردیده است که ما روز به روز پیشرفت بیشتری در شناخت محیط زندگیمان داشته باشیم.

مقدمه

به کار بردن یک تکنیک در حل یک مساله، منجر به روشی گام به گام در حل آن مساله می شود. این روش گام به گام را الگوریتم می نامند. هدف از مطالعه این تکنیک ها و کاربرد آنها، این است که هنگام مواجهه با یک مساله جدید، مجموعه ای از تکنیک ها را در اختیار داشته باشید که بتوانید، به عنوان راه های ممکن، برای حل آن مساله در نظر بگیرید.

غالبا مشاهده می شود که یک مساله را با استفاده از تکنیک متفاوت می توان حل کرد ولی فقط یکی از آنها به الگوریتمی منجر می شود که بسیار سریع تر از بقیه است. بنابراین نه تنها باید تعیین کنیم که آیا مساله را می توان با استفاده از یک تکنیک مفروظ حل کرد، بلکه باید تحلیل کنیم کارایی الگوریتم حاصل به چه میزان است. مثلا برای یافتن مقسوم علیه های یک عدد می توانیم همه اعداد کوچکتر از آن را چک کنیم که آیا این عدد بر آنها بخشپذیر است یا نه. یا اعداد کوچکتر از نصف آن عدد را چک کنیم، یا اینکه اعداد کوچکتر از ریشه دوم آن عدد را چک کنیم. مسلما روش آخر بهینه تر است، زیرا تعداد عدد کمتری بررسی خواهند شد، پس فقط راه حل مساله نیست که مهم است، بلکه کارایی آن نیز حائز اهمیت است.

روش های حل مساله:

1) روش تقسیم و غلبه (Divide & Conquer): این روش، از روی راه برد درخشانی، الگو برداری شده است که ناپلئون امپراطور فرانسه در نبرد "اوسترلیتز" در دوم دسامبر 1805 بکار برد. ارتشی مرکب از سربازان اتریشی و روسی به جنگ با ناپلئون آمده بود که تعداد آن 15000 نفر از افراد ناپلئون بیشتر بود سپاه اتریشی-روسی حمله ای گسترده علیه فرانسویان آغاز کرد. ناپلئون به قلب سپاه حمله کرد و نیرو ها را به دو بخش تقسیم کرد. از آنجا که هر یک از دو بخش سپاه به تنهایی، از پس ناپلئون بر نمی آمدند، بر آنها تلفات سنگینی وارد آمد. ناپلئون با تقسیم سپاه بزرگ، به دو سپاه کوچکتر و پیروز شدن بر تک تک آنها، توانست بر سپاه بزرگ غلبه کند.

۲) تکنیک پویا: این تکنیک از این لحاظ که نمونه، به نمونه های کوچکتر تقسیم می شود، مشابه روش تقسیم و غلبه است. ولی در این روش، نخست، نمونه های کوچکتر را حل می کنیم، نتایج را ذخیره می کنیم و بعدا هر گاه به یکی از آنها نیاز پیدا شد، به جای محاسبه دوباره، کافیست آن را بازیابی کنیم. (در روش تقسیم و غلبه ممکن بود برای حل هر کدام از نمونه های تقسیم شده چندین بار نمونه های کوچکتری را حل کنیم که این اتفاق در تکنیک پویا رخ نمی دهد.)

این تکنیک از نظریه کنترل نشات می گیرد.

۳)روش حریصانه: شخصیت کلاسیک "چارلز دیکنز"، "ابنزر اسکروج" شاید حریص ترین فردی باشد که تا کنون در خیال یا واقعیت دیده ایم.  به خاطر دارید که اسکروج، هرگز به آینده یا گذشته نمی اندیشید، هر روز تنها انگیزه ای که داشت، به چنگ آوردن طلای بیشتر بود. پس از آنکه عید پارسال، او را به یاد سال گذشته انداخت و عید سال بعد، او را از سال آینده آگاه ساخت، به روش آزمندانه خود پایان داد.

 الگوریتم حریصانه نیز به شیوه اسکروج عمل می کند، یعنی به ترتیب عناصر، داده ها را گرفته، هر بار آن عنصری را که طبق ملاکی معین "بهترین" به نظر می رسد، بدون توجه به انتخابهایی که قبلا انجام داده یا در آینده انجام خواهد داد برمی دارد.  نباید این احساس به وجود آید که الگوریتم های حریصانه مشکل دارند، زیرا اسکروج و واژه حریصانه بار معنایی منفی دارند. این الگوریتم ها غالبا به راه حل هایی بسیار ساده و کارآمد منجر می گردند.

 الگوریتم های حریصانه همانند تکنیک پویا غالبا برای حل مسائل بهینه سازی به کار می روند ولی روش حریصانه صراحت بیشتری دارد در تکنیک پویا، از یک ویژگی پویا برای تقسیم نمونه ای به نمونه های کوپکتر استفاده می شود. در روش حریصانه تقسیم به نمونه های کوچکتر صورت نمی پذیرد. الگوریتم حریصانه با انجام یک سری انتخاب، که هر یک در لحظه ای خاص بهترین به نظر می رسد عمل می کند یعنی انتخاب "در جای خود"، " بهینه" است.

مثال) جو که فروشنده یک فروشگاه است غالبا برای دادن بقیه پول به خریدار دچار مشکل می شود. مشتریان معمولا مایل نیستند مقدار زیادی پول خرد بگیرند. برای مثال اکثر مشتریان اگر برای بقیه پول خود که 87 سنت است، 87 سکه یک سنتی دریافت کنند، عصبانی می شوند. بنابراین هدف وی نه تنها دادن بقیه پول به میزان صحیح، بلکه انجام این کار با حداقل تعداد سکه ممکن است. یک حل برای نمونه ای از این مسئله عبارت از مجموعه ای از سکه هاست که جمع آنها معادل بقیه پول مشتری شده است. حل بهینه همین مجموعه با حداقل تعداد سکه ها انجام می شود فرض کنید سکه های 2 ، 5 و 7 سنتی داریم و می خواهیم 30 سنت به مشتری برگر دانیم.

روش حریصانه ابتدا بزر گترین ارزش را انتخاب می کند، یعنی ملاک الگوریتم برای این که کدام سکه بهترین است (بهینه محلی)، ارزش سکه است، پس ابتدا به تعدادی از سکه 7 سنتی برمی داریم که جمع آنها از 30 بیشتر نشود یعنی 4 سکه (28=4*7)، می ماند 2 سنت که یک سکه 2 سنتی را انتخاب می کنیم، جمعا می شود 5 سکه.

دیدید که الگوریتم حریصانه در این نمونه خاص جواب بهینه را داد، ولی همیشه اینگونه نیست. مثلا وقتی می خواهیم با سکه های 1 ، 7 و 10 سنتی 14 سنت بسازیم، براساس الگوریتم حریصانه باید ابتدا یک سکه 10 سنتی برداشته و چون باقی مانده پول کمتر از 7 سنت است 4 سکه 1 سنتی برمی داریم یعنی جمعا 5 سکه. ولی اگر برخلاف الگوریتم حریصانه، ابتدا به سراغ سکه 7 سنتی می رفتیم با دو سکه 7 سنتی مسئله را حل می کردیم، روش بهینه را بدست می آوردیم. پس می بینید که الگوریتم حریصانه همیشه جواب بهینه را نمی دهد. طراحی یک راه حل حریصانه آسان است ولی اثبات اینکه آیا این روش حل بهینه را می دهد یا نه بسیار سخت است.

4) راهبر عقب گرد Back Tracking : اگر سعی کنید راه خود را از هزار توی شمشادی مشهور "قصر همتون کورت" در لندن بیابید، راهی ندارید جز دنبال کردن مسیری بی امید، تا اینکه به یک بن بست برسید. در این حالت برمی گردید و راهی دیگر را امتحان می کنید. هر کس که در حل معما های هزار تو کوشش کرده است، دردسر بر خوردن به بن بست را تجربه کرده است.

   فکر کنید اگر تابلویی وجود داشته باشد که به شما بگوید مسیری را که پیش گرفته اید به بن بست منتهی می شود، چقدر کارها آسان تر می شد. اگر این تابلو در ابتدای راه قرار داده شود، زمان صرفه جویی شده می تواند چشمگیر باشد، زیرا همه دو راهی های بعد از آن را دیگر لازم نیست در نظر بگیریم. بدین ترتیب نه از یک بن بست بلکه از چندین بن بست پرهیز می شود. گرچه در هزارتوهای ششمشادی این تابلوها وجود ندارند ولی در الگوریتم های عقبگردی این تابلوها یا علایم وجود دارند. یک کاربرد عملی این روش در ساخت موشهای هوشمند است.

محتوی هر گره در سطح k به صورت I و j نوشته شده است، که بدین معنی است که وزیر kام در ردیف Iام و ستون jام قرار دارد. همانطور که در درخت زیر می بینید گره 2 و 1 را بسط ندادیم، زیرا بر طبق شکل زیر اگر وزیر دوم در ردیف دوم و ستون اول قرار گیرد، توسط وزیر اول تهدید خواهد شد. بدین ترتیب از بسط گره های بعد از 2( و 1) از بسط وزیرهای سوم و چهارم صرفه نظر کردیم. به همین ترتیب گره های غیر امید بخش با علامت ضربدر در درخت نشان داده شده است، و نهایتا مسیری که از گره start تا گره هاشورخورده وجود دارد جواب مساله خواهد بود، یعنی به شکل زیر.

 همانطور که دیدیم در روش عقب گرد برخی از فرم های قرار گیری اشیا را بنابر فرض های مساله بررسی نمی کنیم و این باعث می شود که وضعیت های کمتری را بررسی کنیم که باعث صرفه جویی در وقت می شود.

5) حرص α-β: این روش از نوع جستجوی رقابتی است و برای بازیهایی مانند شطرنج و O-X (همان دوز خودمان) استفاده می شود. این روش نیز مانند روش عقبگرد از گسترش برخی شاخه ها جلوگیری می کند، با این تفاوت که در هر مرحله، هر بازیکن، استراتژی برای حرص یک شاخه از درخت را دارد که آن ماکزیمم سازی احتمال برد خودی است.

مثال) شکل زیر را در نظر بگیرید:

دو بازیکن به اسم های max و min داریم. Max ماکزیمم ارزش را و min مینیمم ارزش را برای برد خود انتخاب می کند. در برگهای این درخت اعدادی نوشته شده که نشانگر ارزش هر برگ (هدف) است. در این روش، درخت را از پایین به بالا بررسی می کنیم. پس ابتدا نوبت max است. Max از بین فرزندان گره e ماکزیمم آن ها یعنی 3 را برمی گزیند. پس ارزش گره e، 3 می شود. حال به سراغ گره f می رود. ارزش اولین فرزند گره f، 5 است ولی max احتیاجی به بررسی فرزندان بعدی f ندارد، زیرا اگر ارزش بقیه فرزندان کمتر از 5 باشد، max نهایتا همان گره با ارزش 5 را برخواهد گزید و اگر بیشتر از 5 باشد، پس از 3 (ارزش گره) نیز بیشتر خواهد بود و در مرحله بعدی که نوبت min است، min در موقع بررسی فرزندان گره b، 3 را انتخاب خواهد کرد، نه ارزش گره f که بزرگتر از 5 و بزرگتر از 3 است.پس بدین ترتیب می بینید که یک شاخه حرص شد. با توجه به همین قوانین برخی دیگر از شاخه هانیز حرص شده که در شکل نشان داده شده است.

 زندگي همه ما با فرآيند حل مسئله درآميخته است. همه فعاليت‌هاي حرفه‌اي يا شخصي ما در هم تنيده با مسئله‌ها‌ست.

گاهي مسئله را تحمل مي‌كنيم تا گذر زمان و كسي ديگر، برايش راه‌حلي بيابد و گاهي از راه‌حلي كه ديگران پيش از ما كشف كرده‌اند، بهره مي‌گيريم.

هر چه مسئله جدي‌تر و بحران‌آفرين‌تر باشد، يافتن يك راه‌حلي اساسي براي آن در اولويت بالاتري قرار مي‌گيرد و بودجه كافي و فكر تعداد بيشتري صاحب انديشه برايش بسيج مي‌شود.

زمستان 1386 ما در ايران، سرما و مسئله‌هايي خاص به همراه داشت و دارد؛ اختلال در حمل‌ونقل و دشواري جمع‌آوري برف‌ها و قطعي گاز شهرها و... همه از پيامدهاي آشنا و تجربه نشده آن بودند.

آيا همه جاي دنيا در زمستان، دچار مسئله‌هاي جدي مي‌شوند؟ آيا كسي در دنيا مسئله‌هايي شبيه ما را پيشتر تجربه كرده و راه‌حل خوبي هم براي آن يافته است؟

در اين نوشتار‌ از چندمنظر مختلف به روزهاي سرد و برفي زمستان پرداخته‌ شده؛ محصولي نو از فناوري، كمك فني به آمد و شد خودروها، فراهم كردن خدمات مناسب براي رانندگان و هشدار عادي رفتار نكردن به مردم، نمونه‌هايي هستند كه به وصفشان مي‌پردازيم.

پرده اول: روبات برف‌خوار چشم‌بادامي

زمستان‌هاي سرد نيگاتاي ژاپن (Nigata) با بارش سنگين برف‌ همراه است. چنين برفي زندگي و آمد و شد را براي اهالي شهر ، به ويژه مسن‌ترها دشوار مي‌كند.

وكي‌تارو (Yuki-taro) روبات برف‌خواري است كه يك تيم پژوهشگر از 5 سازمان محلي براي حل اين مشكل مردم، ابداع كرده‌اند.

ابعاد اين روبات به ظاهر ساده، 160 دXر 95 دXر 75 سانتي‌متر است و 400 كيلوگرم وزن دارد.

اين روبات كه به سامانه GPS مجهز است، چند دوربين روي چشم‌هاي خود دارد و با كمك باتري 48 ولتي خود 5 متر در دقيقه راه مي‌رود.

با اين توصيف، اين دستگاه مي‌تواند در سطح خيابان حركت كند و هر كجا كه برف ديد، آن را در مسيري به عرض 95 سانتي‌متر با دهان بزرگ خود ببلعد.

پس از آن‌ كه برف‌ها خورده شد، سامانه داخلي روبات آنها را فشرده‌ مي‌كند و سپس برف‌ها را به شكل قالب‌هاي يخي در ابعاد 60 دXر30 دXر 15 سانتي‌متر به وزن 12 تا 14 كيلوگرم از انتهاي دستگاه بيرون مي‌دهد.

نگهدارنده نصب شده در عقب روبات نيز وزن قالب‌هاي يخ را تا 100 كيلوگرم تحمل مي‌كند.

يوكي‌ تارو حاصل 7 سال كار علمي گروهي از پژوهشگران سازمان‌ ابداع‌هاي صنعتي نيگاتا (NICO)، مؤسسه تحقيق و توسعه، مؤسسه فناوري نيگاتا، دانشگاه ياماگاتا و مؤسسه تحقيقات صنعتي نيگاتا (IRI) است.

اين چند نهاد براي كمك به سالمندان جامعه برنامه مشتركي را تعريف كردند كه طي آن بايد دستگاه‌هايي خودكار و دوست‌دار محيط‌زيست ساخته مي‌شد.

در سال 2006 اين روبات «جايزه طراحي خوب» را از سازمان ترويج طراحي صنعتي ژاپن در رسته بنگاه‌هاي كوچك و متوسط (SME) از آن خود كرد.

سازندگان اين روبات كار روي طراحي آن را دنبال مي‌كنند تا بتوانند اندازه، وزن و هزينه‌هايش را كاهش دهند.

ايشان قصد دارند طي 5 سال قيمت يوكي تارو را به كمتر از حدود 8‌ هزار و 300 ‌دلار كاهش دهند و آن را به توليد تجاري برسانند.

پرده دوم: زنجير چرخ خميري

در روزهاي برفي، توصيه هميشگي پليس و مسئولان راهداري به رانندگان، همراه داشتن زنجير چرخ و بستن آن در جاده‌هاست. اين توصيه را متأسفانه همه جدي نمي‌گيرند.

در برف‌هاي اخير ايران هم شاهد بوديم كه قيمت يك زنجير چرخ در نقاط مختلف تا بيش از دو برابر افزايش يافت.

دشواري بستن و باز كردن زنجير و تأثير منفي راه رفتن خودرو با آن در مسير بدون برف، يكي از دغدغه‌هاي رانندگان است.

يك شركت ايتاليايي با ابداع زنجير چرخ خميري، راه‌حلي 30 يورويي براي خلاصي از شر زنجير چرخ ارائه كرده است.

با اين كار،نه تنها دشواري‌هاي استفاده از زنجير چرخ فلزي رفع شده، بلكه چند مزيت ديگر هم بدان افزوده شده است.

اين زنجير خميري، در تيوپ‌هايي عرضه مي‌شود كه مثل بسته‌بندي‌هاي سُس گوجه‌فرنگي، استفاده از آن راحت است. در تيوپ را باز مي‌كنيد و آن را به شكل و نقش دلخواه، دور تاير خودرو مي‌ماليد. به همين سادگي زنجير چرخ نصب مي‌شود.

تاير كه در جاده خيس و برفي به پيش مي‌رود، زنجير مايع سفت مي‌شود و مثل لاستيك يخ‌شكن، راننده را در حركت روي مسير برفي يا يخي كمك مي‌كند. همين روكش موضعي سفت، پس از تماس با زمين يا آسفالت خشك، كم كم دوباره مايع و سپس بخار مي‌شود.

زنجير چرخ خميري، سازگار با محيط زيست است و هيچ اثر مخربي براي طبيعت ندارد.

توسعه علم، توجه به كاركرد زنجير و اصرار نكردن بر هميشه فلزي بودن آن، محققان را به جنسي متفاوت مي‌رساند كه تصور ذهني ما را تغيير مي‌دهد.

مهم نيست كه اين ديگر زنجير نيست، مهم اين است كه كار زنجير را انجام مي‌دهد.

مفهوم كاركرد، در بسياري از تكنيك‌هاي نوآوري نقش كليد دارد و رمز بسياري از ايده‌پردازي‌هاي موفق است.

پرده سوم: كيسه‌ها و مخزن‌هاي شن مخصوص

پيش از آن كه برفي ببارد، راننده‌ها و مسافران تهراني، كيسه‌هاي شن مخصوص را كنار اتوبان‌هاي پايتخت مي‌ديدند.

اين كيسه‌ها به تعداد بسيار و با فاصله‌هاي مناسب روي هم چيده شده بودند و از اين نظر به راحتي در دسترس راننده‌ها قرار مي‌گرفتند.

ديدن كيسه‌ها كنار گذرگاه‌هاي شهري، جدا از مسئله ساده شدن و فوري شدن خدمت‌رساني در زمان نياز و روزهاي برفي، براي راننده نيز آسايش خاطر را به‌دنبال داشت.

پيش از اين كيسه‌هاي آشنا، مخزن‌هاي شن را از سال گذشته مي‌شناسيم. پيش‌تر از آن، چنين عادت داشتيم كه هر گاه برف مي‌آمد و نياز به كمك‌رساني از سوي مسئولان شهري بود، خودروهاي حمل شن در اتوبان‌ها و خيابان‌ها به راه افتند و كارگران سختكوش، شن‌ها را به كمك بيل و پارو، روي سطح معابر بريزند.

 نوآوري نظام‌يافته و TRIZ براي حل مسئله‌ها از ابزارهاي فكري مختلفي كمك مي‌گيرد. يكي از معروف‌ترين اين ابزارها، «40‌اصل نوآوري» است.

اين 40 اصل از بررسي و مطالعه عميق بيش از 150 هزار سند اختراع برگرفته شده و به كمك آنها، بسياري از مسئله‌هاي فني و مديريتي به راه‌حل‌هاي خوبي رسيده‌اند.

اصل شماره يك اين 40 اصل، Segmentation نام دارد كه آن را در منابع فارسي «تقسيم» ترجمه كرده‌ايم.

اصل تقسيم ما را راهنمايي مي‌كند تا در مواجه شدن با مسئله‌ها به قطعه قطعه كردن اجزاي آن فكر كنيم و ببينيم چه ايده‌هايي مي‌تواند ما را به پاسخي مطلوب برساند.

تقسيم كردن بار يك خاور حمل شن و نمك، راه‌حلي مثل ساخت و استقرار مخزن‌هاي شن مخصوص را در پي دارد.

در ادامه با تمركز بيشتر بر ارزيابي نتيجه اجراي اين راه‌حل، تقسيم بيشتر شن‌ها و توليد كيسه‌هاي شن مخصوص را مي‌توان نتيجه گرفت.

شما اين راه‌حل را چطور ارزيابي مي‌كنيد و با بيشتر فكر كردن به اصل تقسيم، چه ايده‌هاي علمي و كاربردي ديگري را به مديريت شهري پيشنهاد مي‌دهيد؟

 الگوهای تفكر برای بررسی مسائل مديريت

مقدمه :  تشخيص به موقع مسائل و فرصتها و حتی تشخيص قبل از وقوعشان برای سازمان ها امری حياتی در موفقيتشان به حساب می آيد .اگر سازمان يا موسسه ای در جستجوی تعالی يا توفيق باشد بايد به مسائل و فرصتها پاسخ سريع و مناسب بدهد و بتواند تشخيص دهد چه اتفاقاتی در حال وقوع می باشد كه ممكن است به يك مسئله يا فرصت ختم شود . البته بررسی و تشخيص مسائل و حل آنها يك ضرروت محسوب می شود نه يك  كار تشريفاتی و سازمان ها ناگزير برای انجام اين مهم متحمل هزينه و صرف وقت می شوند .

در اين نوشته،منظور از بررسی مسائل مجموعا شامل بررسی مسائل و فرصتهايی می باشد كه پيش روی سازمان وجود دارد و چالشهايی را برای سازمان بوجود می آورد. البته بررسی شامل جستجو كردن و از آنجا آغاز می شود زيرا در ابتدای امر نمی دانيم مسئله ای وجود دارد يا خير .

تعريف مسئله : Problem definition

مسئله با توجه به هدف و مقصود تعريف می شود . اگر كسی به مقداری پول نياز داشت كه در زمان نياز انقدر پول در اختيار نداشت ، او با يك مسئله مواجه می باشد . اما اگر كسی به پول احتياج نداشته باشد ،كم پول داشتن يك مسئله محسوب نمی شود .

مسئله در حقيقت كمبود يا مازاد چيزی است كه برای رسيدن به هدف لازم است . بنا براين مسائل در جايی وجود دارند كه بدنبال اهداف هستيم و در باره راه حل ها اطمينانی وجود ندارد . البته تعريف مسئله بستگی به موقعيت و افراد درگير آن مسئله دارد .

واژه شناسی :Terminology

مقصود : purpose

مقصود چيزی است که می خواهيم انجام دهيم يا می خواهيم آن را بدست آوريم . اگر هدف دو مدير متفاوت باشد َ آنها يک موقعيت را متفاوت تعريف می کنند و بنابر اين ممکن است مسئله آنها با هم متفاوت باشد .

وضعيت : Situation

وضعيت همان شرايط يا رويدادهای مرتبط با سازمان می باشد . مديران برای حل مسئله بايد وضعيت رابصورت عينی تشخيص دهند در غير اينصورت مسئله با پيش داوری بررسی می شود .

علت : Cause

علت عاملی لست که مسئله را ايجاد می نمايد . در بررسی مسئله بايد علت از مسئله جدا شود . مسائل عموميتر از علتها هستند و يک مسئله ممکن است چند علت داشته باشد . حل مسئله بدون تشخيص و جداسازی علت ها و مسائل صورت نمی پذيرد .

 علت قابل حل:Solvable cause

علت قابل حل قسمتی از يک علت می باشد . وقتی می خواهيم مسئله ای را حل کنيم بايد برروی علت قابل حل متمرکز شويم .

موضوع :Issue

راه حل يك اقدام ويژه برای حل مسئله می باشد ولی موضوع حل نمی شود .

الگوهای تفكر : Thinking patterns

اين الگوها در سه طبقه بزرگ تقسيم بندی می شوند كه برای بررسی مسائل بايد الگوی مناسب فكری را انتخاب نمود .

۱)الگوهای تفكر برای قضاوتها : Thinking patterns for judgments

- تفكرات استراتژيك : Strategic thinking

 درتفكر استراتژيك  در مواجهه با يك موقعيت ، قضاوت می شود كه آ ن موقعيت درست يا غلط می باشد وبر كار واهداف متمركز است يا خير .

- تفكر احساسی : Emotional thinking

در تفكر احساسی قضاوتهای رهبران تاكتيكی نسبت به در ست يا غلط بودن موقعيت بر اساس تعهدات وهمكاری احساسی همكارا نشان می باشد .

- تفكر واقع گرا : Realistic thinking

اين تفكر به دو نكته نأ كيد دارد  الف ) از نقطه ای آ غاز می كنيم كه می توانيم انجام دهيم  ب ) اولين مسئله حيا تی را ثابت نمايم

- تفكر تجربی : Empirical thinking

مديران براساس تجربه قبلی خود راحع به موقعيت اظهار نظر می كنند .البته گاهی در تأ كيد روی معيارهای گذشته زياده روی می كنند .

۲) الگوهای تفكر برای فرايندهای تفكر Thinking patterns  for Thinking processes

- تفكر عقلا يی : Rational thinking

برروی فرايند عملی حل مسئله تأ كيد دارد .

- تفكر سيستمی : Systems thinking

برای تشخيص علل درونی وبيرونی مسئله جريان هدف ، داده ، فرايند ، علت داخلی ،علت خارجی و نتيجه تاكيد می نمايد .

- تفكر علی - معلولی :Cause & effect thinking

مديران در حل مسئله بدنبال علت ها هستند ولی جستجوی رابطه علت و معلول يك روش متعارف در بررسی و حل مسئله می باشد .

- تفكر اقتضايي: contingent thinking

اگر ما در براه موقعيت های ممكن كه اتفاق افتادن آنها محتمل می باشد فكر كنيم و راه حل مناسب هر موقعيت را انتخاب نماييم با تفكر اقتضايی عمل نموده ايم .

- تفكر WHYs  :  

اين روش مخصوص شركت تويوتا ژاپن می باشد و گردشی پنج مرحله ای از تفكر علت و معلول می باشد .

(3الگوهای فكری برای تفكر كارامد:Thinking patterns for efficient thinking

- تفكر فرضيه ای : Hypothesis thinking

اين تفكر بيشتر بر حل مسئله متمركز می باشد و باتوجه به اطلاعات موجود فرضيه ای ايجاد می گردد كه برای تاييد يا رد آن بررسی لازم صورت می گيرد . و انقدر كار فرضيه سازی و آزمايش آنها ادامه می باد تا راه حلی برای مسئله پيدا شود .

- تفكر مفهومی : Conception thinking 

اين تفكر بر خلاقيت و انعطاف در بررسی مسائل تاكيد دارد و در يان زمينه استراتژيهايی را مطرح می نمايد .

- تفكر ساختاری : Structure thinking

در تفكر ساختاری ، يك ساختار شبيه به يك درخت ايجاد می شود كه در سطوح بالا خيلی فشرده و در سطوح پايينی مبسوط می باشد . از اين ساختار برای شناخت موقعيت های پيچيده استفاده می شود .

- تفكر همگرا و واگرا :Convergence & divergence thinking

بكارگيری خلاقيت در بررسی مسائل مستلزم بكارگيری تفكر واگرا می باشد و لازم نيست همگرايی در ايده ها رعايت شود .

- تفكر ترتيب زمانی : Time order thinking

تفكر بر اساس ترتيب زمانی خيلی مفيد است خصوصا وقتی در شناخت مسائل و تحليل موقعيت دچار سردرگمی شده باشيم .

تکنيکهای بررسی و حل مسائل

•  تعريف مفروضات : مفروضات ُايده ها يا تفکراتی هستند که در بررسی مسائل از قبل پذيرفته شده هستند و ممکن است در بررسی مسئله يا ارزيابی راه حل ها بعنوان پايه يا ثابت قرار گيرد .

- مفصل بندی مفروضات :

شناسايی مفروضات ساخته شده در باره موقعيت گام اول در بررسی و شناخت مسئله می باشد . البته بسياری از مفروضات مخفی هستند و و شناسايی آنها مستلزم تلاش می باشد .

- دلايل ضرروی بودن مفروضات :

1.     مسئله را محدود می کند.

2.     ارزشهای حاکم و مطلوب را منعکس می نمايد

3.     مسئله را ساده می کند

4.     خود تحميل هستند

- بررسی مفروضات مسئله :

1.     ليستی از مفروضات تهيه نماييد .

* زمان

* پول

* همکاری

* قوانين طبيعی

* قوانين

* انرژی

* هزينه /منفعت

* اطلاعات

* مرزهای فرهنگی

.1 تعريف مفروضات بر اساس گره ها يا نقاط چسپنده مسئله

.3 مرور شرح مکتوب مسئله و استخراج مجدد ليست مفروضات

* مفروضات عمومی                              * مفروضات معما

* مفروضات تعيين کننده محدوديتها

• تکنيکها ی بررسی مسائل :

- نقاط ورود به مسئله :

1.     نقطه ورودی يا آغاز مسئله

2.     نقطه پايان ( هدف )

3.     نقطه بين آغاز و پايان

- فرضيه های جايگزين :

فرضيه توضيح از قبل مشخص شده برای جمع آوری اطلاعات می باشد . فرضيه جايگزين ُيک توضيح جايگزين برای جمع آوری همان اطلا عات و راه ديگر توضيح همان نتايج يا حوادث می باشد .

.1خطر نداشتن فرضيه های جايگزين :

* بعضی از شواهد مورد چشم پوشی قرار می گيرند

* ممکن است بطور احساسی به يک فرضيه متعهد شد .

.2 قوانين ايجاد و آزمايش فرضيه :

* فرضيه برای تمام اطلاعات مربوط ممکن محسوب شود

* عبارات فرضيه ساده باشد

* عبارات با احتمال بيشتر بر عبارات با احتمال کمتر ترجيح دارد .

* نتايج بدست آمده از درستی فرضيه با حقايق مرتبط شود

- ايفای نقش :

1.     تمرين ذهنی

2.     خود را جای ديگران قرار دادن

3.     دگرگونی ذهنی

- مدل سازی

1.     اهداف مدل سازی :

* ايجا د يک ايده

* ايجاد ارتباط ممکن و منطقی بين ايده های مختلف

* ساده سازی پيچيدگی ها برای قابل فهم و قابل مديريت کردن مسئله

* قرار دادن مسئله در مسيری که قابل فهم و قابل حل باشد .

.2 مدلها :

* طبقه بندی ها ( مفهومی - ساختاری )

* انواع ( کاربردی - فيزيکی - رياضی - سمبليک يا آنالوگ )

- پارادايم ها :

1.     مدل سيستمی

2.     مدل طراحی

3.     مدل مفهومی

4.     مدل دستوری

- تکنيکهای جستجو :

1.     روشهای هيوريستيک

* آزمون و خطا

.2الگوريتم ها

.3 انشعاب

تعریف پدیده هنجار و نابهنجار:

  اگر پدیده سازمانی با هنجارهای سازمان دریک راستا باشد یک پدیده مطلوب یا به هنجار است و اگر با هنجارها و اهداف سازمان در یک راستا نباشد پدیده نابه هنجار است و تبدیل به مسئله می شود.

یکی ازشرایط پدیده ها نسبیت آنها می باشد و مسئله یک وضعیت نسبی است یعنی مسئله دریک زمان برای برخی مسئله و در همان زمان برای برخی دیگر مسئله نمی باشد مثل در نظر گرفتن دو بخش تولید و فروش . بخش تولید، هدفش افزایش تولید و بالا بردن موجودی انبار و بخش فروش هدفش افزایش فروش و پایین آوردن موجودی انبار می باشد و بالا بودن موجودی انبار در همان زمان نشان از پایین بودن فروش و ضعف در مکانیسم فروش بوده که برای مدیر فروش تنبیه و به عکس برای مدیر تولید نشان دهنده موفقیت در مکانیسم تولید و تشویق را به دنبال خواهد داشت .

  مسائل ممکن است یک ساختار یا الگوی واکنشی باشند که درراه توسعه هدفهای سازمان مانع ایجاد کنند . در مسئله شناسی ضروری است که ابتدا خود مسئله را ببینیم و شناسایی کرده و مسئله را از پیامدها و علت ها و معلولها جدا کنیم . 

  چه مسئله ای سازمانی است ؟

مسئله سازمانی چند ویژگی دارد:

1)    در نتیجه کنش و واکنشهای متقابل سازمان اتفاق می افتد. یعنی انعکاس آن به درون سازمان بر می گردد.

2)    هدفها و ارزش های سازمان را مورد هدف قرار می دهد .

3)    مکانیزمها، فرآیندها یا افراد سازمان را تحت تاثیر قرار می دهد یعنی آنها را وادار به رفتاری کند که آن رفتارها مطابق با اهداف سازمان نباشد و منجر به نرسیدن به هدف شود. 

4)    ازطریق تصمیمات سازمانی قابل حل باشد .

 چرا مسئله در داخل سازمان اتفاق می افتد؟ 

1)انحراف از اهداف و ارزشهای سازمان ، ارزشها و هنجارهای سازمان نظم دهنده و ثبات دهنده سازمان 

         هستند و وقتی ثبات در سازمان از بین می رود پس سازمان از نظم خارج شده و این مسئله است .

     2) وجود گروهای غیر رسمی 

     3) کاهش اثربخشی سازمان

     4) تضاد با اهداف یا انحراف از اهداف

     5) قدرت و اختیار در سازمان 

·        ویژگی مسائل مدیریتی چیست ؟  

1)    مسائلی می باشند که در رابطه با کارکردهای مدیریتی باشد ، اگر ماهیت مدیریتی داشته باشد با اقدامات فردی قابل حل کردن نیست و نیاز به درمانی مدیریتی دارد.

2)    ماهیتی اداری و سازمانی دارند یعنی حاصل زندگی انسانها درسازمان می باشد و ممکن است این مسائل در قالب فرد ،تیم ،گروه و یا سازمان باشد مثل فرد تصمیم گیرنده ، گروه تحصن کننده و ... 

3)    تاریخی هستند یعنی در یک فرآیند تاریخی و در گذر زمان بوجود می آیند ، در ابتدای امر مسئله نیستند اما با پیشروی آنها تبدیل به مسئله می شوند و برای تشخیص آنها باید از روش تاریخی استفاده نمود. 

4)    واقعی هستند  یعنی قابل تجربه کردن هستند و می توان آنها را با یکی از حواس پنجگانه لمس نمود یا به عبارت دیگر قابل مشاهده کردن هستند. 

5)    متغیر و نسبی هستند یعنی به نسبت زمان و مکان تغییر شکل می دهند به عنوان مثال مسئله امسال یک سازمان ممکن است با سال قبل آن متفاوت باشد . 

6)    قابل کنترل هستند  البته با استفاده از تدابیر مدیریتی . 

 چارچوب مسائل یا فردی هستند یا سیستمی . مسائل فردی در ارتباط با یک فرد در درون سازمان می باشد که اگر اهداف و هنجارهای سازمان را مورد تعرض قرار دهد مسئله سازمانی می گردد و اگر مسئله از ابتدا سیستمی بود در نتیجه کارکردهای درون سازمانی است . 

·        سطوح مسائل   Problem Levels        

    1) مشکلات (Difficulties   ): مشکلات همان انحرافها هستند وقتی از خطوط اصلی انحراف صورت گرفت ما دچار مشکلات هستیم .

    2) آشوب (Dilemma) : یک وضعیت شدیدتری از مشکلات است و علائم آن زودتر خود را نشان می دهند.

   3) تناقض ها ( Paradox):  بارزترین وجوه مسئله هستند ، پیچیدگی آنها زیاد است اما خود را به عنوان مسئله خیلی زود نشان می دهند .

·        سبکهای حل مسئله      Problem Solving Styles 

1)    سبک خلاقانه

2)    سبک انطباق

 آلتشولر با بررسي اختراعات مختلف به ثبت رسيده در دنيا 40 اصل ابتكاري را پيشنهاد كرد. اين اصول به مهندسان، جهت دستيابي به راه حل ابداعي مناسب كمك مي كند. 

وي ماتريسي از تناقضات براي بدست آوردن اصول منطبق با مسئله و تشخيص اين كه بايد از كدام يك از اين 40 اصل استفاده شود، ايجاد نمود. وي در اين جدول 39 پارامتر مهندسي نظير وزن، طول، شفافيت و غيره را در ستونها قرار داد (آثار ثانويه نامطلوب) و پارامترهايي كه لازم است بهبود يابند را دررديف ها قرار داد. در خانه هايي كه از تقاطع هر سطر و ستون بدست مي آمدند، دو يا سه اصل از اصول 40 گانه ابتكاري را كه در به دست آوردن راه حل خلاقانه مورد استفاده قرار ميگيرند، قرار داد.

در حل مسائل مختلف مي توان از اين روش استفاده نمود، ولي اين روش داراي محدوديتي است و آن اين است كه كاربران در ابتدا بايد مسئله را به صورت پارامترهاي 39 گانه مهندسي فرموله كنند. و اين روش براي حل مسائل پيچيده كاري وقت گير و دشوار مي باشد.

به واسطه وجود محيط رقابتي شديد در دنيا و نياز مشتري به محصول با كيفيت بالاتر و ارزان تر، نياز بيشتري به رويكردهاي ابداعي در دنيا به وجود آمده است. در حال حاضر فعاليت هاي علمي بايد در سطح بالاتر، با بودجه كمتر و سرعت بيشتري نسبت به گذشته، صورت گيرند. تحقيقات اخير نشان ميدهد كه TRIZ بين 70% تا 300% به توليد ايده براي محصولات و خدمات جديد و ايجاد بهبود كيفيت، سرعت مي بخشد. TRIZ تكنيكهاي مهندسي و تئوري هاي علمي را به سمت يك چارچوب سوق ميدهد. متبحر شدن در فرآيند TRIZ ، فقط اين نيست كه تيم فني تمام پتانسيل موجودشان را شناسايي كنند، بلكه TRIZ در ابتدا به آنها ياد آوري ميكند كه چرا آنها مهندس يا دانشمند بودن را برگزيده اند. TRIZ از راه هاي مختلفي به اين هدف ميرسد. يكي از مهمترين راهها اين است كه ما را براي يافتن راه حل مسئله مان، به نظر افكندن به زمينه هاي خارج از دانش، تجربه، سازمان، متخصصين و حتي خارج از صنعت خود تشويق ميكند (هرچند كه اين روش براي ما و سازمان مان غير معمول ميباشد).

 بكارگيري TRIZ يعني بازگشت به اصول اوليه، ولي معمولا ً در اين راه از اصول، علوم و راه حل هاي مهندسي كه براي ما آشنا نيستند استفاده مي نماييم. اين فرآيند با تجزيه تمام مسائل به وظايف بنيادي طراحي شان و با القاء درك كاملي از اساس مسئله اي كه با آن دست به گريبانيم ساده ميگردد. با بكارگيري TRIZ ما در مسير يافتن راه حل ها قرار مي گيريم و در مي يابيم كه چگونه ديگران مشكلات مشابهي را در تمام زمينه هاي علمي و مهندسي بدين وسيله حل نموده اند.

با بكارگيري TRIZ ميتوانيم با يك روش سيستماتيك به عصاره و چكيده تمام راه حل هاي مسائلي كه بشريت با آنها روبرو بوده است، دسترسي پيدا كنيم. و با توجه به مفهوم TRIZ در مي يابيم كه تمام مسائل قبلا ً به طريقي حل شده اند. مطمئنا ً در صورت عدم استفاده از TRIZ زمان زيادي هدر خواهد رفت.

درست مثل اينكه به جاي كشف راه حل هوشمندانه اي براي بهبود بخشيدن به عملكرد چرخ، آن را دوباره اختراع كنيم.

TRIZ  ما را به سمت راه حل هايي كه نياز داريم، راه حل هايي كه وجود دارند و راه حل هايي كه ابداعي هستند ولي بدون TRIZ معمولا ً امكان درك آنها را نداريم، هدايت مي كند.

بررسي اساس تمام ابداعات و اختراعات به ثبت رسيده در جهان نشان ميدهد كه هزاران ساعت نيروي انساني صرف حل مسائل مشابهي شده است كه انسانها در زمينه هاي مختلفي با آن سر در گريبان بوده اند و در نهايت پس از حل آنها، به نتايج مشابهي دست يافته اند.

 آنچه كه TRIZ انجام ميدهد اين است كه با طبقه بندي اين راه حل هاي هوشمندانه، راه هاي ابداعي حل هر مسئله اي را شناسايي ميكند.

امروزه TRIZ جهت درك اهداف بلند مدت كسب و كار و پيشگويي آينده محصولات سازمانهاي پيشرو و موفق استفاده مي شود.

تحقيقات اوليه TRIZ ابزار قدرتمندي جهت پيشگويي مسير تحول صنعت در اختيار سازمانهامي گذارد. اين ابزارها محصولات محتمل آينده را به طور موثر شناسايي ميكنند و سرمايه گذاري بر روي تحقيقات با ارزش را هدفمند مي كند .در نتيجه كاربران TRIZ با سرعت بيشتري نسبت به سازمانهايي كه با روشهاي سنتي طراحي وتوسعه محصولات كار ميكنند، مي توانند محصولات جديد به بازار عرضه كنند.

ابزارهای معرفی شده در زیر کمک خواهند کرد تا مسائل پیچیده و مشکل را حل کنید. بدون این ایزارها مسایل ممکن است بزرگ, سخت و بسیار پیچیده بنظر برسند.این تکنیک ها به شما کمک می کنند تا انالیزهای خوبی از مسایلی که با انها مواجه می شوید داشته و به همه فاکتورهای ممکنی که به شیوه ای منظم و سازمان یافته هستند توجه کنید.و در حقیقت به شما یک نقطه ی شروع در حل مسایل شغلی (و یا حتی حل مسایلی دیگر) می دهند جایی که افراد دیگر ممکن است در قبال این مسایل احساس ترس و ناتوانی کنند.

حال به شرح و معرفی این ابزارها می پردازیم:

افزایش ارزش:استخراج بیشترین اطلاعات از داشته ها (1

) حلاجی مسایل:فهم مسایل بصورت جزیی 2

)انالیز علت و معلول:شناسایی علل ممکن مسایل3

فلوچارتها:فهمیدن اینکه یک فرایند چگونه عمل می کند (4

)دیاگرام های سیستمی:فهمیدن اینکه یک عامل چگونه روی عوامل دیگر اثر می گذارد5

)انالیزاسوات:6

انالیز قدرت,ضعف,فرصتها و تهدید ها (تجزيه و تحليل سازماني كه به سازمانها كمك مي كند تا بتوانند منابع داخلي خود را در دوره هاي قدرت و ضعف تجزيه و تحليل كرده و آنها را در برابر محيط خارجي در دوره هاي فرصت ها و تهديد ها با هم هماهنگ كنند. )

)ایجاد پیش بینی های گردش وجه با استفاده از برنامه های صفحه گسترده کامپیوتری7

)روش های انالیز ریسک8

پنج نیروی انتقال دهنده:فهم اینکه نیرو کجاست(9

انالیز پست:فهمیدن تصویر بزرگ(10

زنجیره های ارزش:تشخیص اینکه چه چیزهایی واقعا برای مشتری مهم است(11

پیدا کردن لبه رقابتی با انالیز یو اس پی(12

http://www.mindtools.com

تعيين پيشگويانه خطا  (AFD)

 جلوگيري از بروز خطاهاي پيش بيني نشده در توسعه و ايجاد يك محصول جديد از اهميت زيادي برخوردار است. AFD به طور موثر مكانيزم خطا را كشف ميكند و سپس احتمال رخداد آن را بررسي مي نمايد. به وسيله اين تكنيك عواملي كه سهم به سزايي در رخداد خطا دارند، برطرف ميگردند.

تكامل هدايت شده محصول (DPE)

 روش هاي سنتي پيش بيني سعي دارند كه مشخصه هاي آينده سيستم ها، روش هاي اجرايي و يا تكنيكها را به وسيله ارزيابي، شبيه سازي و تمايل به ايجاد مدل هاي احتمالي پيش بيني نمايند. اين روشها فقط يك پيش بيني را در اختيار ما مي گذارند ولي چگونگي ابداع تكنولوژي پيش بيني شده را به ما نمي دهند.

 آلتشولر توانست با مطالعه صدها هزار اختراع به ثبت رسيده، 8 الگويي را كه نشان دهنده چگونگي توسعه سيستم هاي تكنولوژيكي طي دوران مختلف بوده اند، مشخص كند. اين مطلب بر مبناي مقايسه" چگونه فكر كردن مردم در مقابل" به چه چيز فكر كردن مردم" بود.

 DPE مانند نقشه راهي به سوي آينده مي باشد كه با استفاده از آن (به جاي پيش گويي آينده) مي توان به طور سيستماتيك تكنولوژي هاي آينده را ابداع كرد.

 اين روش رويه اي سيستماتيك جهت شناسايي راه حل ها بدون در نظر گرفتن تناقضات است.

بر اساس ماهيت مسئله، تعداد مراحل اجراي آن مي تواند از 5 الي 16 مرحله تغيير كند. در اين روش ممكن است از يك مسئله فني غير واضح و نامعلوم، مسائلي كه در لايه هاي زيرين قرار دارند بيرون آمده و نمايان شوند كه براي ما قابل حل مي باشند. مراحل پايه اي اين رويه عبارتند از:

1.مسئله را فرموله كنيد

2.مسئله را به يك مدل تبديل كنيد

3.مدل را تجزيه و تحليل كنيد

4.تناقضات فيزيكي را حل كنيد

5.راه حل ايده آل را فرموله كنيد

دو دسته مسئله وجود دارد كه غالبا ً افراد با آنها مواجه ميشوند: مسائلي كه داراي راه حل شناخته شده ميباشند و مسائلي كه هيچ راه حل شناخته شده اي براي آنها وجود ندارد.

دسته اول معمولا ً با استفاده از اطلاعاتي كه در كتابها، مقالات و مجلات يافت ميشوند و يا با استفاده از دانش و تجربيات متخصصين امر حل ميشوند. اين گونه مسائل با بكارگيري روشهاي مرسوم حل مسئله قابل حل ميباشند. به طوريكه يك مسئله خاص به يك مسئله استاندارد مشابه تبديل ميشود. سپس راه حل استاندارد شناسايي ميشود و از آن راه حل مسئله نتيجه ميگردد.

به عنوان مثال، در طراحي يك ماشين برش دوار (مسئله خاص) به يك موتور پر قدرت ولي با سرعت    rpm 100 (دور بر دقيقه) نياز داريم. در حاليكه اغلب موتورهاي AC داراي سرعت rpm 3600 (دور بر دقيقه) ميباشند.

ابتدا مسئله را به مسئله استاندارد مشابه تبديل ميكنيم به طوريكه مسئله استاندارد مشابه آن، چگونگي كاهش سرعت موتور ميباشد. راه حل استاندارد مشابه آن استفاده از جعبه دنده ميباشد. پس يك جعبه دنده با ابعاد، وزن، دور rpm و گشتاور متناسب با طرحمان طراحي ميكنيم.

همان طور كه قبلا ً گفته شد دسته دوم مسائلي هستند كه داراي راه حل شناخته شده نميباشند و به آنها مسائل ابداعي اتلاق ميشود و ممكن است داراي خواسته ها و نيازهاي متناقضي باشند.

در قرن چهارم، دانشمندان مصري كه به آنها پپ گفته ميشود، فرضيه اي را مبني بر وجود علمي به نام علم ابتكاري حل مسائل ابداعي مطرح نمودند. در عصر پيشرفته حاضر، حل مسئله به روش ابداعي، در جرگه علوم روان شناسي كه پل ارتباطي بين مغز، بينش ، نوآوري و ابداع است قرار داده ميشود. روشهايي نظير طوفان ذهني، آزمون و خطا روشهايي از اين قبيل ميباشند.

تعداد آزمايشات بر اساس پيچيدگي مسئله متفاوت ميباشد. در صورتيكه بتوان راه حل مناسب را با استفاده از تجربيات يك نفر و يا حيطه علمي خاصي نظير مهندسي مكانيك بدست آورد، تعداد آزمايشات مورد نياز محدود خواهد بود. در غير اين صورت، مخترع يا مبدع بايد از مرزهاي دانش و تجربيات خود فراتر رود و به زمينه هاي علمي ديگري نظير شيمي يا الكترونيك نيز نظر افكند. بنابراين تعداد آزمايشات بر اساس اينكه مخترع يا مبدع تا چه حدي ميتواند در استفاده از ابزار فكري نظير طوفان ذهني، اشراق يا دريافت ناگهاني  و خلاقيت ماهر شود، افزايش مي يابد.

مشكل بعدي اين است كه انتقال ابزارهاي فكري نظير تجربه و دريافت ناگهاني به ساير افراد سازمان كاري بس دشوار است.

بنابراين رويكرد بهتري توسط شخصي به نام جنريچ آلتشولر كه مبناي آن به جاي علم روان شناسي، تكنولوژي و فناوري ميباشد، ابداع شد.

او در سال 1926 در اتحاد جماهير شوروي سابق به دنيا آمد. حس كنجكاوي او در خصوص روشهاي حل مسئله، وي را به سمت كشف يك روش استاندارد براي حل مسئله سوق داد. به طور خلاصه آلتشولر به اين نتيجه رسيد كه تئوري ابداع بايد در برگيرنده موارد زير باشد:

1.رويه اي سيستماتيك و قدم به قدم باشد.

2.راهنمايي در فضاي نامحدود راه حلهاي گوناگون در جهت رسيدن به راه حل ايده آل باشد.

3.تكرارپذير و قابل اطمينان باشد و وابسته به ابزارهاي فكري نباشد.

4.به جوهره وجودي دانش ابداع دسترسي داشته باشد.

5.موجب ارتقاء دانش ابداع گردد.

6.مشابه روشهاي عمومي حل مسئله باشد تا مبدع بتواند با دنبال كردن آن، مسئله را حل نمايد.

در سال هاي بعد ، آلتشولر با بررسي بيش از 200,000 اختراع به ثبت رسيده، بدين نتيجه رسيد كه تمام اختراعات از يك سري قوانين خاص تبعيت ميكنند و داراي ويژگي هاي مشتركي هستند. سپس وي مسائلي ابداعي را مطرح نمود كه راه حل بدست آمده براي آنها، مسئله ديگري را نمايان مي سازد. مثل افزايش مقاومت يك صفحه فلزي كه موجب افزايش وزن آن ميگردد.

او اختراعات موجود را با روش جديدي به جاي طبقه بندي بر اساس صنايع مختلف نظير خودروسازي، صنايع هوايي و غيره، دسته بندي نمود. وي به اين نتيجه رسيد كه معمولا ً مسائل مختلف با استفاده از 40 اصل ابتكاري مشخص حل ميشوند.

كلمه TRIZ مخفف كلمه روسي Teoriya Rasheneniya Izobretatelskikh Zadath ميباشد كه در انگليسي به Theory of Inventive Problem Solving ترجمه شده است.

آلتشولركه از وي به عنوان پدر تكنيك TRIZ ياد شده است، عقيده دارد كه مسائل ابداعي همانند هر مسئله مهندسي قابل كدبندي، كلاسه بندي و حل توأم با متد هستند.

به واسطه وجود محيط رقابتي شديد در دنيا و نياز مشتري به محصول با كيفيت بالاتر و ارزان تر، نياز بيشتري به رويكردهاي ابداعي در دنيا به وجود آمده است. در حال حاضر فعاليت هاي علمي بايد در سطح بالاتر، با بودجه كمتر و سرعت بيشتري نسبت به گذشته، صورت گيرند. تحقيقات اخير نشان ميدهد كه TRIZ بين 70% تا 300% به توليد ايده براي محصولات و خدمات جديد و ايجاد بهبود كيفيت، سرعت مي بخشد. TRIZ تكنيكهاي مهندسي و تئوري هاي علمي را به سمت يك چارچوب سوق ميدهد.

TRIZ برخلاف آنچه در ابتدا به نظر ميرسد، يك روش حل مسئله بر اساس ابزارهاي روان شناسي از قبيل طوفان ذهني،كشف، شهود و خلاقيت نيست. بلكه TRIZ همانند ساير تكنيك هاي مهندسي از قوانين و قواعد خاصي پيروي ميكند. بنابراين هر محقق و كارشناسي با پيروي از اين روش ميتواند به راه حلهاي جديد و ابداعي دستيابد.

اصول و روشهاي زيادي در TRIZ وجود دارد كه اساس و پيكره آن را تشكيل ميدهند. مانند 40 اصل ابتكاري، ماتريس تناقضات آلتشولر،   ARIZ ، تعيين پيشگويانه خطا AFD ، تكامل هدايت شده  محصول DPE . ولي تمام اين روش هاخيلي وسيع تر از آنند كه جهت درك اساس TRIZ مورد مطاله قرار گيرند.

TRIZ يعني:

" تشخيص و درك اين كه سيستم هاي فني در جهت افزايش ايده آل بودن به وسيله غلبه بر تناقضات و اغلب با صرف حداقل منابع، متحول مي شوند. بنابراين TRIZ براي حل خلاقانه مسائل، يك روش جدلي و مناظره اي ارائه مي كند يعني:

·  درك مسائل به عنوان يك سيستم

·  تصور يك راه حل ايده آل در آغاز

·  حل تناقضات

   مهم ترين مطلب تشخيص و درك متحول شدن و تكامل يافتن سيستم هاي فني است. عمدتا ً از تكنولوژي به عنوان يك سيستم فني ياد مي كنيم. هر سيستمي از تعدادي اجزاء و تعاملات متقابل بين آنها تشكيل شده است (زير سيستم) ، و همچنين اين سيستم ممكن است يكي از اجزاء يك  فوق سيستم  باشد. تمام سيستم هاي فني در طول دوران موجوديت شان تغيير مي كنند و توسعه مي يابند يعني متحول مي شوند. اين تحولات ممكن است در مراحل مختلف و يا از راه هاي مختلفي از قبيل تولد، توسعه، يكپارچگي، پيچيدگي و غيره نمايان گردند.

مورد بعدي اين است كه بدانيم سيستم هاي فني در جهت افزايش ايده آل بودن متحول مي شوند كه به آن قانون ايده آل گرايي ميگويند. ايده آل گرايي در واقع حركت در جهت افزايش ايده آل بودن تعريف مي شود و درك اين موضوع پايه و اساس ذهن ما در پيش بيني آينده و توسعه سيستم هاي فني خواهد بود. بايد در نظر داشته باشيم كه TRIZ علاقه مند به فراهم آوردن متدلوژي (راهي براي فكر كردن) در جهت حل خلاقانه مسائل مي باشد. اين مطلب هدف اصلي ايجاد و توسعه TRIZ است. از روش حل مسئله جهت فايق آمدن بر تناقضات استفاده مي نماييم و مسئله را به طور خلاقانه حل مي كنيم، هر چند كه به ظاهر هيچ راه حل شناخته شده اي براي برطرف نمودن تناقضات در اختيار نداريم.

پيدايش TRIZ در سال 1946 و به واسطه تحقيقات وسيع آلتشولر و همكارانش در اتحاد جماهير شوروي سابق مي باشد. TRIZ يا تئوري حل مسئله به روش ابداعي، بر اساس اين فرضيه كه قوانين و اصولي عمومي براي تمام اختراعات و ابداعات وجود دارد بنا نهاده شده است. اين فرضيه پايه و اساس اختراعات و ابداعات خلاقانه كه در نهايت موجب پيشرفت تكنولوژي ميگردند، مي باشد. در صورتيكه اين قوانين شناسايي و رمز گشايي شوند، مي توانند جهت قابل پيشگويي تر شدن فرآيند اختراع و ابداع به انسانها آموخته شوند.

آلتشولر طبق تحقيقاتي كه انجام داد، اختراعات به ثبت رسيده را بر اساس سطح ابتكاري بودنشان دسته بندي نمود و آنها را جهت دستيابي به قوانين و اصول ابداع مورد تجزيه و تحليل قرار داد. در نتيجه اين تحقيقات سه ويژگي عمومي زير را در ابداع شناسايي نمود:

1.مسائل و راه حل هاي يكسان و عمومي مشتركي بين صنايع و علوم مختلف وجود دارد.

2.سير تكامل و تحول فني صنايع و علوم مختلف داراي الگوهاي مشتركي هستند.

3.ابداعات گوناگون از نتايج علمي خارج از محدوده اي كه در آن قرار دارند استفاده مي نمايند.

در كاربري TRIZ از اين سه ويژگي در راستاي خلق يا ايجاد بهبود در محصول، خدمت و يا سيستم استفاده مي گردد.

در TRIZ قوانين زيادي وجود دارد كه يكي از آنها قانون افزايش ايده آل گرايي است. اين بدان معناست كه سيستمها در جهت افزايش درجه ايده آل بودن متحول مي شوند و ايده آل گرايي به صورت كسري از مجموع آثار مفيد سيستم (Ui Σ ) بر مجموع آثار مضر سيستم (Hj Σ ) تعريف مي شود.

آثارمفيد سيستم در برگيرنده تمام نتايج ارزشمند عملكرد سيستم و آثار مضر، در برگيرنده ورودي هاي ناخواسته سيستم از قبيل هزينه، انرژي، آلودگي و خطرات مي باشند.

ايده آل ترين حالت زماني رخ ميدهد كه فقط نتايج سودمند داشته باشيم و آثار زيان آور صفر باشند. بنابراين از نقطه نظر طراحي، مهندسان بايد به دنبال سود بيشتر و كاهش هزينه مواد، نيروي كار ، انرژي و به طور كلي آثار مضر سيستم باشند. معمولا ً وقتي در پي افزايش سود هستيم و اقداماتي را در اين خصوص انجام ميدهيم، در نتيجه آن آثار مضر نيز افزايش مي يابند و تناقضاتي مشاهده مي گردند.

ناچارا ً براي اصلاح و بهينه نمودن سيستم مجبور به جايگزيني ها و جابجايي هايي مي شويم. ولي قانون ايده آل گرايي TRIZ ، طراحي را به سمت حل كردن تناقضات طراحي و يا برطرف كردن هر گونه نياز به جايگزيني سوق مي دهد.

سرانجام نتيجه ايده آل نهايي سيستم يا محصولي خواهد بود كه عملكردهاي سودمند طرح اوليه را همراه دارد ولي ممكن است همان سيستم يا وسيله اوليه نباشد. مي توان از تبديل ساعتهاي مكانيكي فنردار به ساعتهاي الكترونيكي و ديجيتالي به عنوان مثالي از تحول و حركت به سمت ايده آل گرايي نام برد.

مثال: قوطي نوشيدني

قوطي را به عنوان يك سيستم مهندسي كه با هدف نگه داري نوشيدني طراحي شده است، در نظر بگيريد. مشخصه هاي فيزيكي اين سيستم شامل وزن قوطي پر شده، فشار داخلي قوطي، استحكام و صلبيت ساختار قوطي ميباشد. عمده عملكرد مفيد اين سيستم نگه داشتن نوشيدني است. آثار مضر آن شامل هزينه هاي مواد اوليه و توليد و فضاي هدر رفته ناشي از انبارش قوطي ميباشد. نتيجه ايده آل، قوطيي است كه در صورت چيده شدن ساير قوطي ها بر روي آن بدون آسيب رسيدن به قوطي و نوشيدني داخلش باقي بماند.

 ارتفاعي كه قوطي ها هنگام انبارش بر روي هم چيده مي شوند براي ما قابل كنترل نيست. از طرفي قيمت مواد اوليه ما را مجبور به كاهش هزينه هاي مواد اوليه ميكند. جهت اين كار بايد ضخامت ديواره هاي قوطي را كاهش دهيم، ولي در اين صورت ممكن است قوطي نتواند وزن ناشي از چيدمان ساير قوطي ها را تحمل كند و بنابراين ضخامت ديواره ها بايد تا جايي كاهش يابد كه قوطي بتواند وزن بار گذاري شده را تحمل كند. اين در واقع تناقضي فيزيكي است. به طوريكه اعمال تغييراتي در جهت بهبود يك مشخصه فيزيكي موجب بدتر شدن مشخصه ديگري مي شود. اگر بتوانيم اين مشكل را حل كنيم به يك سيستم مهندسي ايده آل دست يافته ايم.

German schoolboy, 13, corrects NASA's asteroid figures: paper

كليك در مقابل غذا

بازاري با گردش مالي 80 ميليارد دلار، قطعاً بازاري جذاب و رقابت پذير است.

اين رقم كه نشان دهنده تخمين كارشناسان از گردش مالي تبليغات اينترنتي در سال ۲۰۱۰است باعث شده تا غول‌هاي اينترنتي دنيا مانند گوگل، ياهو، مايكروسافت، AOL و... از دو سال پيش به تكاپو بيفتند و با سياست‌هاي گوناگون سهم بيشتري از آن را براي خود تثبيت كنند.يكي از مهم‌ترين تحركات در اين زمينه، پيشنهاد عجيب ۴۴.۶ ميليارد دلاري شركت مايكروسافت به ياهو بود.

اين رقم كه به‌نظر مايكروسافتي‌ها بيش از ارزش ياهو و از نظر ياهويي‌ها كمتر از ارزش واقعي شركت ياهو بوده، باعث تحولات گسترده‌اي در ارزش سهام اين شركت‌ها  شده است. تا چندي پيش بيشتر كارشناسان در انتظار ائتلاف مايكروسافت و ياهو بودند تا صف آرايي اين دو سپاه در مقابل نيروهاي بسيار مجهز گوگل به كار آيد، ولي ياهو پيشنهاد مايكروسافت را رد كرد و جالب اينكه چندي بعد مايكروسافت قيمت پيشنهادي را به 41 ميليارد دلار تقليل داد و حتي در نامه‌اي به هيأت‌مديره شركت ياهو هشدار داد كه درصورتي كه پيشنهاد 41 ميليارد دلاري خريد سهام آن را تا 25 آوريل (6 ارديبهشت) نپذيرد، شيوه‌اي غيرتوافقي را براي تصاحب آن اتخاذ خواهد كرد يا قيمت را پايين خواهد آورد .

استيو بالمر مدير عامل مايكروسافت در اين نامه نوشته است: اگر ما در سه هفته آينده به توافقي نرسيم، مجبوريم كه مورد را به‌طور مستقيم با سهامداران مطرح كنيم. تلاش حقوقي براي انتخاب مجموعه‌ جايگزيني از مديران براي هيأت‌مديره  از جمله مواردي است كه بالمر به آن اشاره كرده است.

پس از اين اتفاقات چندي پيش شركت اينترنتي ياهو با انجام مذاكرات بسيار درباره‌ همكاري‌هاي تبليغاتي با شركت گوگل، فشار خود را بر مايكروسافت افزايش ‌داد. مزيت اين توافق نشان دادن گزينه‌هاي گوناگون براي فروش شركت، به سهام داران ياهوست. آزمايش همكاري‌هاي تبليغاتي ميان ياهو و گوگل در نوع خود مي‌تواند گزينه‌اي تهديد‌كننده براي مايكروسافت باشد.

در اين تلاش پاسخ ۳ درصد از كل جست‌وجوهايي كه به گوگل داده مي‌شود، در ياهو ديده مي‌شود. يعني، جست‌وجوگر از گوگل مي‌پرسد و از ياهو پاسخ مي‌گيرد! به اين ترتيب گوگل و ياهو مي‌توانند در اين زمان آزمايشي تخميني از درآمدهاي بالقوه ناشي از يك همكاري گسترده، به دست بياورند. 

به تازگي منابع معتبري مانند وب سايت وال استريت ژورنال نيز اعلام كرده‌اند كه ياهو قصد دارد تبليغات جست‌وجو از گوگل را كه ممكن است به همكاري آنها در آينده بينجامد، بپذيرد. جالب‌تر اينكه اين دو شركت اينترنتي همچنين در مورد چنين توافقي به‌عنوان بخشي از تلاش ياهو براي يافتن گزينه‌هاي ديگر در مقابل پيشنهاد مايكروسافت براي ياهو در حال مذاكره بوده‌اند. در اين صورت بازار آن‌لاين و سهم غول نرم افزاري دنيا (مايكروسافت) از دنياي سايبر كمتر خواهد شد.

دو روز پس از اين اتفاق، رابرت مورداك  صاحب مهم‌ترين نشريات و روزنامه‌هاي آمريكا
(News Corp) و مالك سايت MySpace تصميم گرفته است در نبرد فتح شركت ياهو با بيل گيتس رئيس غول نرم افزاري دنيا همكاري كند MySpace.  اين تصميم را در پي پاسخ منفي ياهو به اولتيماتوم مايكروسافت كه در چند روز گذشته اعلام شد، اتخاذ كرده است. براساس گزارش نيويورك تايمز، در حقيقت در مدت 48 ساعت گذشته نبرد ميان نيروهاي حامي مايكروسافت و ضد‌مايكروسافت بر سر خريد ياهو در گرفته است.

در اين جنگ از يك سو شركت ساني ويل به يك توافق نزديك با آمريكن آن‌لاين(AOL) متعلق به شركت  تايم وارنر دست يافته و از سوي ديگر ‌MySpace با مايكروسافت به ائتلاف رسيده است. به اعتقاد تحليلگران درصورتي كه گروه مورداك با شركت بيل گيتس به توافق برسد، مايكروسافت مي‌تواند فشار بيشتري به ياهو وارد كند.

شريف، جولانگاه ماشين‌هاي برقي تك‌سرنشين

اولين دوره طراحي و ساخت خودرو‌هاي الكتريكي در ايران برگزار شد.

«شكر خدا كه آمبولانس و تيم امداد در صحنه حضور دارند، اگر با بهشت‌زهرا هم هماهنگي لازم صورت بگيرد تا كار كفن و دفن دوستان به سرعت انجام شود، مشكل ديگري نداريم.»

اين بخشي از سخنان حسيني مجري شبكه سوم سيما بود كه روز پنجشنبه و به هنگام پوشش تصويري مرحله نهايي اولين دوره از مسابقات ملي طراحي خودروي الکتريکي فضايي شاد و هيجان‌انگيز  به اين مسابقات بخشيده بود. 

مسابقاتي‌ كه از ۱۹ تا ۲۳ فروردين آخرين مرحله خود را سپري كرد و از اسفند ۸۵ و در سه مرحله كلي « طراحي مفهومي»، «طراحي اجزا» و « ساخت خودرو» به همت پژوهشگاه شهيد رضايي دانشگاه صنعتي شريف برگزار شد.

دكتر حسن سالاريه، عضو هيات علمي دانشكده مكانيك دانشگاه صنعتي شريف و از اعضاي كميته مسابقات طراحي خودروهاي الكتريكي، در گفت‌وگو با همشهري هدف از برگزاري اين مسابقات را اين چنين تشريح مي‌كند: يكي از چشم‌انداز‌هاي صنعت خودروسازي در دنيا، استفاده از انرژي‌هاي جايگزين و جهت‌گيري به سمت خودرو‌هاي پاك از جمله خودرو‌هاي هيبريدي و الكتريكي است و اين مسئله امروزه به‌عنوان يكي از زمينه‌هاي تحقيقاتي در شركت‌هاي مهم خودروسازي دنيا مطرح است. 

ترغيب مراكز علمي به پژوهش در اين زمينه از راهكار‌هاي مورد توجه در تمام دنياست و به‌نظر مي‌رسد كه پژوهشگاه شهيد رضايي هم كه برگزاري چندين طرح و مسابقه ديگر از جمله طراحي هواپيما‌هاي بدون سرنشين را در كارنامه دارد، با همين هدف، برگزاري مسابقه طراحي و ساخت خودروهاي الكتريكي را در دستور كار قرار داده است.

به اين ترتيب ۲۷۹ دانشجوي ايراني در قالب ۲۹ تيم از ۳۰ دانشگاه كشور در اولين دوره مسابقات طراحي و ساخت خودروي الكتريكي شركت كردند.

مسابقاتي كه برگزاركنندگانش اميدوارند از دل برگزاري ۵ دوره آن به‌صورت مداوم، در نهايت خودرويي الكتريكي با قابليت‌هاي شهري پديدار شود.

خودرو‌هاي لوكس شهري

« خودروي ما نقص فني داشت و نتوانستيم از باتري استفاده بهينه كنيم و سرعتمان به ميزان پيش‌بيني شده نرسيد. اما از نظر طراحي مهندسي، ظاهر خودرو، راحتي سرنشين و جانمايي‌ها امتياز خوبي گرفته‌ايم.»

عاطفه جلالي كه در دانشكده هنر و معماري دانشگاه آزاد واحد تهران مركز، طراحي صنعتي مي‌خواند، ويژگي‌هاي خودرويي كه محصول مشترك آنها و بچه‌هاي دانشكده فني دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب است را اينچنين توصيف مي‌كند و البته از اينكه طراحي خودرو‌ها در مجموع بخش كمي از امتياز كل را به‌خود اختصاص مي‌دهد شاكي است: ما زمان زيادي براي اين قسمت صرف كرديم و از نظر ارگونومي و جانمايي‌ها خودروي خوبي طراحي كرده‌ايم.

سهند هاشمي يكي از اعضاي تيم توسن دانشگاه صنعتي شريف كه تيمش در بسياري از بخش‌هاي مسابقه امتياز خوبي به دست آورده  ‌است، شتاب، سرعت ماكزيمم و قدرت مانور خودروي طراحي شده‌ را بسيار خوب مي‌داند و مي‌گويد: از نظر زيبايي و مشخصات آيروديناميك توسن خودروي بسيار خوبي است و سيستم فرماني كه دارد از لاستيك‌سايي جلوگيري مي‌كند و نقاط دقت را بالا مي‌برد.

وزن ۱۷۴ كيلويي اين ماشين از ديگر نقاط قوتي است كه سازندگانش به آن مي‌بالند.

سرعت بالا، قدرت موتور، طراحي مناسب آيروديناميك هم از مشخصه‌هايي است كه محمد‌جواد نجفيان از دانشگاه صنعتي اصفهان به « پارسا» نسبت مي‌دهد؛ خودرويي كه در قسمت آزمون سرعت در شيب ۲ درصد تمام رقبا را پشت سر گذاشت.

تنوع شكل و طراحي يكي از نكات جالبي است كه در ميان خودرو‌هاي ۱۰ تيمي كه به مرحله پاياني مسابقات رسيده‌اند به چشم مي‌آيد.

هرچند كه اين اتومبيل‌ها با خودرو‌هاي الكتريكي كه در مسابقات جهاني شركت مي‌كنند، فاصله‌اي قابل‌توجه دارند.

دكتر سالاريه با اشاره به اينكه اين مسابقات براي اولين‌بار در ايران برگزار شده‌اند، در اين زمينه مي‌گويد: مسلماً ما نمي‌توانستيم استاندارد‌هاي بالايي اعلام كنيم كه تيم‌هاي شركت‌‌كننده توان رسيدن به آن را نداشته باشند، ضمن اينكه حمايت چنداني هم از اين دانشجويان انجام نشده است ولي در نهايت خودرو‌ها بايد به حداقل ميزان استاندارد يك خودروي شهري مي‌رسيدند.

قابليت رانندگي در شب، قابليت شيب‌روي (حداقل شيب ۱۰ درصد)، حداقل سرعت ۲۰ كيلومتر در ساعت هنگام راندن در مسيري با شيب ۲ درصد، قابليت حركت در هر دو جهت جلو و عقب و قابليت پيمودن يك مسير حداقل ۵۰ كيلومتري با يك بار شارژ باتري از جمله استاندارد‌هايي است كه دكتر سالاريه به آن اشاره مي‌كند.

هزينه پايين خودرو‌هاي ساخته شده نكته‌اي است كه دكتر سالاريه از آن به‌عنوان يكي از مسائل قابل‌توجه ياد مي‌كند: « بيشتر اين خودرو‌ها در نهايت با حدود ۲ ميليون تومان ساخته شده‌اند كه اين هزينه شامل تمام مراحل تحقيقاتي و ساخت است و اگر تيم‌ها پول بيشتري در اختيار داشتند به‌طور حتم شاهد ساخت خودرو‌هاي باكيفيت‌تري بوديم، هر‌چند در وضعيت فعلي هم بعضي از تيم‌ها خودرو‌هاي قابل‌قبولي براي استفاده‌ شهري ارائه داده‌اند كه با تغييرات جزئي حتي اين قابليت را دارند كه به توليد انبوه برسند.»

كل‌كل كني، چپ مي‌شي

تيم داوري به راننده توسن توصيه مي‌كند كه از شركت در دور دوم مسابقه سرعت در شيب ۲ درصد خودداري كند. اما اين راننده كه در دور اول به ركورد 40 كيلومتر در ساعت رسيده و تمام رقبا را پشت سر گذاشته، با وجود اينكه داوران توصيه مي‌كنند انرژي باتري را براي مسابقه بعدي بگذارد، در دور دوم شركت مي‌كند و در ميان تشويق حاضران ركورد ۴۴ كيلومتر را ثبت مي‌كند.

اما چند دقيقه بعد: « خوب به همه تيم‌هاي حاضر تسليت مي‌گم، فقط بوئينگ مي‌تونه به اين سرعت برسه.»

و به اين ترتيب همه متوجه مي‌شوند كه پارسا، خودروي صنعتي اصفهان كه در دور اول به‌دليل يك مشكل فني سرعتش ۲۰ كيلومتر در ساعت بود، در اين دور به ركورد ۵۱ كيلومتر در ساعت رسيده است.

اين دو تيم ظاهراً رقابت تنگاتنگي با هم  داشتند  و اين رقابت كه رنگ و بوي كل‌كل داشت كم مانده بوده روز چهارشنبه كار دستشان بدهد: « در تست پايداري در مسير دايره‌اي ركورد خوبي داشتيم، اما كل‌كل باعث شد تا يك بار ديگر با نهايت سرعت بپيچم كه ماشينم چپ شد، اما هم من سالمم و هم ماشين!»

البته در اين قسمت از آزمون چند ماشين ديگر هم چپ كرده‌اند، اتفاقي كه روز پنچ‌شنبه و در تست سرعت هم يكي‌دو ماشين تا مرز آن پيش رفتند و هنگامي كه ماجرا به خير گذشت با قرار دادن كيسه‌هاي شن و قطعات فولادي وزن خودرو را به‌منظور حفظ تعادل افزايش دادند و با اين ترفند به ادامه مسابقه پرداختند.

تيم‌هاي برتر

در نهايت و پس از ۵ روز تست‌هاي ميداني، اولين دوره مسابقات طراحي و ساخت خودرو‌هاي الكتريكي به كار خود پايان داد، البته پايان رسمي اين مسابقات به ۲۲ و ۲۳ ارديبهشت موكول شده است. 

تيم‌هاي توسن از دانشگاه صنعتي شريف، پارسا از دانشگاه صنعتي اصفهان و فراري ۲۰۰۷ از دانشگاه امير كبير رتبه‌هاي اول تا سوم اولين دوره طراحي و ساخت خودروهاي الكتريكي را به خود اختصاص دادند و به ترتيب جوايز ۱۰۰، ۸۰ و ۶۰ ميليون ريالي مسابقات را كسب كردند

نشانه‌هاي يك فرد خلاق

امروزه بازار خلاقيت خيلي گرم است و افراد زيادي پيدا مي‌شوند كه ادعاي خلاقيت دارند ولي آيا همه آنها طبق ادعايي كه مي‌كنند خلاق هستند؟

از كجا بفهميم چه كسي خلاق است؟ نشانه‌هاي يك فرد خلاق چيست؟ اگر بخواهيم خلاق باشيم چگونه بايد باشيم؟

از ديدگاهي، نخستين گام‌ها براي شناخت نحوه بازيابي خلاقيت، شناسايي خصوصيات افراد خلاق و درك چگونگي زندگي آنها مي‌تواند باشد. بدين صورت كه با دريافت اين شناخت، خواهيم دانست كه چه خصوصيات و ويژگي‌هايي را بايد در خود احيا ساخته و از آنها مراقبت كنيم تا از اين طريق خلاقيت‌مان در روند احياي مجدد قرار گيرد. با فهم اين شاخصه‌ها و مراقبت از آنها در جريان زندگي روزمره بستر و مقدمات تجلي خلاقيت‌مان فراهم خواهد شد.

اما شايد پرداختن به اين كه چه كسي خلاق است و به چه كسي نبايد خلاق گفت، كار چندان ساده‌اي نباشد، از آن جهت كه، پاسخ‌گويي به اين سؤال، ارتباطي مستقيم به تعريفي دارد كه از خلاقيت مي‌پذيريم. تعاريف مطرح شده براي خلاقيت متفاوت و گوناگون و گاهي ضد و نقيض است و معيارهاي شناخت افراد خلاق و در نتيجه تعريف كيستي فرد خلاق را متغيير مي‌سازد؛ با اين حال در اين‌جا سعي شده است آنچه را كه اكثر صاحب‌نظران و محققان (درزمينه خلاقيت) مطرح كرده‌اند، عرض كنيم.

خلاق يعني چه؟

خلاق يكي از اسامي خداوند است و به معني بسيار خلق‌كننده، آفريننده، آفريدگار و... در لغت‌نامه دهخدا معنا شده است. در اصطلاح، خلاق به كسي مي‌گويند كه در موقعيت‌هاي لازم و ضروري، در برخورد با مسائل، راه‌حل‌هايي مؤثر  و كاربردي براي حل مسائل و رفع موانع ارائه مي‌كند. عده‌اي پا را فراتر نهاده و چنين عقيده دارند كه فرد خلاق نه‌تنها در موقعيت‌هاي مختلف، ايده ارائه  مي‌كند بلكه خود آستين‌ها را بالا زده و تا عملي شدن ايده‌اش كار را پيگيري مي‌كند. عده‌اي نيز چون «رابرت ويزبرگ» از آن جهت كه خلاقيت را كاري عادي و روزمره تعريف مي‌كنند، عقيده دارند كه همگان در هر لحظه در حال خلاقيت‌اند و در نتيجه هر كسي شايسته لقب خلاق است و مسئله را اين مي‌دانند كه كسي فعلاً به خلاقيت آنها پي نبرده است.

مثالي از اين مورد، افراد خلاقي‌اند كه در طي زندگي خود كسي آنها را نشناخت و پس از مرگشان تازه به خلاق بودن آنها پي بردند؛ از جمله وانگوگ، نقاش بزرگ  كه در فقر و گمنامي مرد. وي را بعدها بنيانگذار سبك اكسپرسيونيسم  دانستند و آثار وي، به‌عنوان آثاري خلاق و گرانبها به شمار  آمد. ولي در زمان حياتش، كسي وي را  خلاق ندانست و به قابليت‌هاي هنري او توجه چنداني نشان نداد.

عبور روزمره ما از خيابان مثال ديگري در تاييد اين موضوع است كه هر كسي را مي‌توان خلاق دانست. اين پندار براساس اين تعريف خلاقيت است كه: «خلاقيت كاري است نو كه تا به حال كسي آن‌را انجام نداده است.» تصور كنند از خياباني شلوغ  عبور مي‌كنيد و ماشين‌ها در حال حركت هستند. كاري كه شما انجام مي‌دهيد هيچ‌كس تابه‌حال  در جهان انجام نداده است و انجام هم نخواهد داد و حتي اگر شما  دست كسي را بگيريد و با هم از خيابان عبور كنيد باز هم هيچ‌كدام مانند هم عبور نمي‌كنيد. 

توضيح اينكه، هيچ‌گاه ماشين‌هايي كه در حال عبور از خيابان‌اند يك وضعيت توزيع ثابتي ندارند و ثانياً هيچ دونفري به صورت يكسان از خيابان  عبور نمي‌كنند (مكث‌ها و شروع به حركت‌هاي آنها با هم متفاوت است). اين، مثال قابل تعمقي است كه سؤالي را برمي‌انگيزد و آن اين كه اگر همه ما خلاقيم و دائم در حال خلاقيت، پس چرا خلاقيت عده‌اي به چشم مي‌آيد و خلاقيت عده‌اي ديگر خير؟ عده‌اي عنوان «خلاق» را مي‌گيرند و مورد تشويق و توجهند و عده‌اي ديگر خير؟ پاسخ شايد اين است كه براي درك خلاقيت و شناخت فرد خلاق، بايد جامعه و مردم، خلاق‌شناس و پذيرنده خلاقيت باشند؛ بايد نگاه «خلاق‌بين» پيدا كنند. مردم خلاقيت‌هايي را كه برايشان قابل درك و فهم است، مورد تشويق قرار مي‌دهند و نه غير آن را. در اين نگاه هر چه اعمالي كه فرد انجام مي‌دهد عام‌المنفعه‌تر شده، به‌گرفتن عنوان «خلاق» نزديك‌تر مي‌شود؛ (البته اين تنها يكي از عوامل است).

براساس نظريه‌اي ديگر، عده‌اي بر اين عقيده‌اند كه هرقدر فرد دانش، مهارت و ممارست بيشتري داشته و از حافظه قوي‌تري بهره‌مند بوده و قدرت تجزيه و تحليل مسائل را از ابعاد متنوع‌‌تري دارا باشد، احتمال بيشتري دارد كه «خلاق» باشد. اكثر صاحب‌نظران در زمينه خلاقيت با اين فهرست صفات موافق بوده و آن را معياري براي اعطاي لقب «خلاق» به فرد مي‌‌‌دانند؛ تقريباً تمام كساني كه براي خلاقيت فرمول ارائه مي‌كنند.

صفات يك فرد خلاق

از ديگر صفاتي كه براي افراد خلاق برمي‌شمرند و اكثر صاحب‌نظران با آن موافقند عبارتنداز:

- داشتن تخيل قوي
 - كنجكاوي فراوان
 - دقت خاص (دقت به مواردي كه ديگران به آنها توجه  ندارند)
 - توانايي نوع ديگر ديدن مسائل و موضوعات
 - شوخ طبعي و بذله‌گويي (به‌طور كلي داراي شخصيت غيرمتعارف و غيررسمي)
 - توجه به زمان و وقت‌شناسي
 - اعتماد به نفس بالا و وقار
 - خودانگيختگي
 - داشتن تفكر شهودي
 - داشتن طرزفكر انتقادي
 - نوعي شجاعت خاص در بيان آرا  و نظرات خود و دفاع از آنها
 - پذيرنده و يادگيرنده (عاشق و آماده يادگيري و دريافت از درون بيرون)

هرقدر نشانه‌هاي بيشتري از موارد ياد شده در فرد مشاهده شود، احتمال بروز خلاقيت در وي بيشتر خواهد بود. اين موارد درواقع همان عوامل سنجش ميزان خلاقيت افراد است.

مكانيزم‌هايي كه براي سنجش ميزان خلاق  بودن، از آنها ياد مي‌شود، درواقع مكانيزم‌هايي هستند كه از طريق آنها ميزان حضور و فعال بودن  اين ويژگي‌ها بررسي مي‌شوند. البته بايد دقت كرد چنان‌كه بيان شد حضور اين عوامل و خصوصيات در فرد تنها احتمال بروز خلاقيت توسط وي را افزايش مي‌دهد و وجود اينها دليل بروز حتمي خلاقيت در اشخاص نيست. به هر حال هميشه استثناء وجود دارد و ممكن است بعضي از افراد خلاق اين خصوصيات را نداشته باشند. شايد به هيچ‌وجه نتوان قبل از آن كه فرد در عمل، خلاقيتي را به‌خرج دهد گفت كه وي خلاق هست يا نيست، تنها مي‌توان با مشاهده حضور يا عدم حضور خصوصيات افراد خلاق در وي حدس زد كه احتمال بروز خلاقيت از او زياد است يا كم.

نظرات متفاوت

در اينجا سؤالي مطرح مي‌شود و آن اينكه آيا خلاقيت، سبب بروز خصوصيات در افراد خلاق مي‌شود يا اين خصوصيات سبب خلاقيت مي‌شوند؟

جواب به اين سؤال مشكل و شايد غير ممكن است. شايد بتوان گفت كه خلاقيت و خصوصيات ياد شده لازم و ملزوم  يا علت و معلول يكديگرند و تفكيك‌ناپذير هستند.»

باوجود كليه خصوصياتي كه براي فرد خلاق برشمرده شد، ويژگي‌هاي ديگري هم به آنها اطلاق  شده است: «خلاق كسي است كه از بينش برخوردار است. او آنچه را كه هيچ‌كس تا به حال نديده و نشنيده مي‌بيند و مي‌شنود و به  هستي ارائه مي‌كند. از نظر وي خلاق درواقع كسي است كه از خود چيزي ندارد و مجرايي بيش نيست.  او نه در گذشته زندگي مي‌كند و نه براي آينده. او فقط در لحظه و براي اين لحظه زندگي مي‌كند. اين لحظه همه چيز است. او فردي است خودانگيخته. فرد خلاق باورهاي زيادي را يدك نمي‌كشد  او فقط حامل تجربه‌هاي خويش است. فرد خلاق نمي‌تواند راه رفته را طي كند بلكه بايد خود، در ميان جنگل‌هاي انبوه زندگي راه را بيابد؛ بايد تنها گذر كند... كسي كه چنين زندگي مي‌كند هر لحظه در حال خلق خواهد بود و اين همان معني واژه خلاق است.

به هر حال نظرات گوناگوني در مورد اينكه به چه كسي مي‌توان «خلاق» گفت وجود دارد كه در بيشتر موارد جاي تأمل دارند و اينجا به‌اندازه مجال، به معدودي از آنها پرداختيم.

سبزترين مدرسه

مدرسه سيدول در آمريكا به عنوان سبزترين مدرسه جهان شناخته شده.

اما چيزي كه اين مدرسه را جالب مي‌كند، اتفاقي است كه آن را به سبزترين مدرسه تبديل كرد. در واقع بناي اين مدرسه يك ساختمان پنجاه ساله قديمي و بازسازي شده است.

نكته جالب اين است كه در اين بازسازي دانش‌آموزان شركت داشتند و توانستند  در مورد يك ساختمان سبز اطلاعات جالبي كسب كنند. خصوصيت‌هاي اين مدرسه  عبارتند از: كنترل ميزان توليد گاز دي‌اكسيد كربن، روشنايي طبيعي، گياهان بومي منطقه، پشت‌بام سبز، صفحه‌هاي خورشيدي، ‌بازيافت گرما و...

مديريت آب

يك حوضچه جمع‌آوري فاضلاب در محوطه‌اي در نزديكي مدرسه ساخته شد تا آب را براي مدرسه و فضاي اطراف آن بازيافت كند. براي اينكه فاضلاب در اين حوضچه‌ها به آب تميز تبديل شود، از شيوه‌هاي طبيعي و بيولوژيكي استفاده مي‌شود و نه مواد شيميايي.

 از طرف ديگر ايجاد فضاي سبز روي پشت‌بام مدرسه باعث نگه‌داري و فيلترشدن آب باران مي‌شود، سپس اين آب جمع‌آوري شده از طريق كانال‌هايي به سمت يك استخر طبيعي هدايت مي‌شود.

 از آب اين استخر براي آبياري گياهان  و استفاده حيوان‌هايي كه در اطراف  آن زندگي مي‌كنند به كار مي‌رود. نكته جالب ديگر اين‌كه، گل و گياهاني كه دانش‌آموزان روي پشت‌بام پرورش مي‌دهند، در تزيين سالن غذاخوري مدرسه استفاده مي‌شود. اين كار باعث تشويق دانش‌آموزان و ايجاد خلاقيت‌هاي بيشتر آنها مي‌شود.

صرفه‌جويي در مصرف انرژي

جهت قرارگرفتن ساختمان،‌ در‌ها و پنجره‌ها،‌ شيوه تهويه هوا و دودكش‌هاي خورشيدي، همه به شكلي درست شده‌اند كه براي گرم‌كردن يا سردكردن اتاق‌ها به انرژي كمي نياز باشد.

مدل و جاي پنجره‌هاي ديواري،‌ نورگيرهاي سقفي و صفحه‌هايي كه براي انعكاس نور خورشيد قرار گرفته‌اند، كمك مي‌كند تا از نور خورشيد بيشتر استفاده بشود و در بيشتر وقت‌ها نيازي به روشن‌كردن لامپ نباشد. وقتي لامپ كمتري روشن شود، گرمايي هم كه به دليل روشن‌بودن لامپ‌ها ايجاد مي‌شود، كمتر مي‌شود و در نتيجه براي خنك‌كردن اتاق هم نياز به استفاده از انرژي نيست. 5 درصد از ميزان برقي كه در اين مدرسه استفاده مي‌شود، از صفحه‌هاي خورشيدي كه روي پشت‌بام ساختمان قرار دارد، تأمين مي‌شود.

مصالح ساختماني

براي ساخت و تجهيز اين مدرسه از مواد بازيافتي محلي و موادي كه دوباره بتوان آنها را سريع بازيافت كرد استفاده شده است: موادي مانند چوب‌پنبه، سنگ كچ، ني و حصير و كف‌پوش‌هايي كه از كاه و اضافه‌هاي گندم درست شده‌اند.

كيفيت هواي داخل مدرسه

رنگ‌ها، كف‌پوش‌ها، فرش‌ها و چسب‌ها همه از مواد طبيعي هستند؛ به همين دليل در اثر گرم‌شدن يا سرد‌شدن هوا، مواد شيميايي فرار كه براي سلامت مضر هستند، از آنها خارج نمي‌شوند.

فعاليت‌هاي كلاسي

مدرسه سيدول براي دانش‌آموزانش اين فرصت را فراهم كرد تا تجربه و درك مستقيمي از طبيعت و محيط زيست خود به‌دست آورند. در آزمايشگاه مدرسه بچه‌ها اين امكان را دارند كه چرخه‌هاي طبيعي را از نزديك ببينند.

 از ديگر فعاليت‌هاي دانش‌آموزان اين است كه خودشان وضعيت بخش‌هاي مختلف و تأسيسات مدرسه را به صورت دايم كنترل مي‌كنند و مطمئن مي‌شوند كه همه چيز سالم و درست كار مي‌كند.

معلم‌هاي مدرسه هم اين فرصت را دارند تا در آزمايشگاه‌ها و فضاهاي علمي مدرسه در مورد گياهان و جانوران، جنگل‌هاي باراني، ساختمان سلولي بدن انسان و علوم مربوط به محيط زيست  و نيز علوم مكانيك‌، لوله‌كشي و كلا معماري سبز مطالعه و تحقيق كنند.

در اين مدرسه دانش‌آموزان فقط محدود به كتاب‌هاي درسي نيستند، بلكه مي‌توانند فعاليت‌هاي علمي مورد علاقه خود را براي درك بهتر درس‌ها در محيط‌هاي علمي و آزمايشگاهي انجام دهند